View source

'''Croatia Latina:'''  ''Respublica Croatia'' hodierna est natio [[Europe|Europaea]], ad finem [[Mediterranean Sea|Maris Mediterranei]] et Europae Centralis, cuius caput hodie Zagreb apellatur (vel ''Andautonia'' antiqua). In Aevo Medio saeculis IX et X Croatia regnum autonomum sub dynastia ''Terpimiri'' erat, postea saeculis XI&ndash;XIV subregnum cum [[Hungary|Hungaria]] unitum sub dynastia ''Arpadorum''. Ab saeculo XV usque ad XIX in Imperio Austriaco ducatus vasalis banorum Croatiae et Slavoniae, atque in historia recenti (1918&ndash;1990), [[Yugoslavia|Iugoslaviae]] res publica vasalis erat. Ab anno 1991 civitas independens sub praesidente et contio propriis hodie est. Etiam nomina antiqua Latina gentium Illyricarum, urbium, fluminum, insularum atque montium, Romanis antiquis cognitorum ex Croatia hodierna, in hoc articulo enumerata sunt, ac etiamsi onomata nonnulla antiquissima originis Hellenicae indicata sunt. 

==ABSTRACT==
'''Latin in Croatia:''' In this Latin article, the prolonged and extensive public use of Latin language in Croatia is presented; only in Vatican city the official Latin now persisted longer than in Croatia. The official public use of dominant Latin in Croatian area persisted during two millennia, i.e. from its Roman conquest in 2nd century B.C. up to ''1848'', leaving essential impacts in Croatian culture and tradition, more profound than in any other Slavs. Up to 19th century this official Latin predominated there in the work of regional parliament, laws publishing, school teaching, and Latin newspaper (e.g. ''Ephemerides Zagrebienses).'' The classical colleges and schools with official Latin teaching there persisted from ''1396'' to 1972 when Yugoslavia abolished them (now are renovated). Then also the ancient Latin naming of Croatian counties, many towns, rivers, islands, and mountains in Roman Empire by alphabetical order is listed here. At the end, also some earliest pre-Roman toponyms of Hellenic origin are indicated.

==Lingua Latina in Croatia==
In Regno Croatiae mediaevali Lingua Latina fuit officialis, et documenta publica atque inscriptiones regiae ex eo tempore plerumque Latini sunt, sed plebs etiam scripturam Glagoliticam et sua lingua Slava in forma archaica Chakaviana in usu habebat (haec sermo Chakaviana mediaevalis hodie praecipue in insulis Adriaticis et paeninsula Histria in usu est).

Postea, Imperii Austriaci in ducatu Croatiae et Slavoniae, saeculis XV&ndash;XIX Lingua Latina internationalis etiam officialis persisterat, per impedere introductionem publicam linguarum Germanicae vel Hungaricae in Croatia et Slavonia. Scholae classicae cum Lingua Latina officiali iam mane conditae fuerunt, sicut ''Schola philosophico-theologica Iadertina'' (in Zadar ''1396),'' atque ''Collegium classicum Zagrabiense'' (in Zagreb 1607), etc. Ideo in Croatia usque ad annum '''''1848''''' Lingua Latina unica officialias fuit et huius in contione ducali sermones obligatae Latinae in usu erant, atque leges novae solum in Latino editi sunt. ''Ephemerides Zagrabienses'' vel acta publica hebdomadalis in urbe Zagabria Croatiae ad annum 1772 in Lingua Latina editi fuerunt.

Vaticano excepto, ideo Croatia Linguam Latinam longissime per totum millennium, id est saeculis IX&ndash;XIX in usu officiali perpetuo habebat. Postea Lingua Neolatina modificata Croatiae in ecclesia Romana Catholica persistet, ac etiam aristocratia Croatica sermonem Latinam saepe in eventis solemnis accommodavit. Etiam in Lingua Croatica syntaxis Romana et verba permulta Latina assimilata fuerunt, ideo ab linguarum Slavicarum haec Lingua Croatica classica in saeculis XVI&ndash;XIX, per suo lexico semi-Romano maxime distincta est.

Ab anno 1918, Croatia in Iugoslaviam inclusa est et tum linguae Slavicae in saeculo XX solum permissae erant. Tum in lingua hybrida Serbocroata introducta, syntaxis Romana et verba permulta Latina ex Croatia eiecta sunt et verbis Turcicis vel Balcanicis commutata sunt. Postea Lingua Latina sicut lingua aliena in scholis majoribus solum addocta est, praecipue in Collegio Classico Zagrabiae saeculis XVI&ndash;XX. Ab anno 1972, minister Stephanus Šuvar in reforma communistica Croatiae in educatione totali Linguam Latinam abolitus est. Iugoslaviae post dissolutionem ab anno 1991 in Croatia independente scholae classicae anteriores gradatim renovatae sunt et hodie Lingua Latina in haec civitate iterum addocta est.

==Historia antiqua==
Croatiae hodiernae territorium in Aevo Antiquo gentibus Illyricis (sensu lato) plerumque incolonatum erat: ''Histrii'' in paeninsula Histria (hodie Istra), Liburni vel ''Libyrnides'' in [[Dalmatia]] septentrionali et insulis adjacentibus (hodie Kvarner), Delmatae in Dalmatia centrali, Iapodes vel ''Iapydes'' in vallibus inter-montanis Croatiae mediae, atque gens Pannonica ''Iasi'' nominata in Croatia septentrionali et gentes Celtici sicut ''Scordisci'' ad Savum flumen (hodie Posavina) et ''Boii'' in extremo boreali ad flumen Murum (hodie Medjimorje). Gentes complures minores etiam cognitae sunt: ''Ortoplini, Parentini, Mannii, Pleraei'' et alii meridionales ad litorem Hadriaticam, atque ''Colapiani, Varciani, Segestani, Andizetes, Breuci'' et alii in Croatia media. Saeculis III - I A.C., Romani territorium Croaticum hodiernum gradatim occupaverunt et postea in Imperium Romanum tota Croatia hodierna saeculis I - V inclusa erat.

==Geographia antiqua==
Aevi Antiqui nomina classica permulta in Croatia bene cognita sunt (cf. infra: nomina antiqua et hodierna includens). Croatiae regiones maiores iam Aevo Antiquo cognitae fuerant: 

*''Aquama'' (hodie: Medjimorje), pars extrema Croatiae borealis in Pannonia occidentali
*''Borona'' (hodie: Banovina), pars collina Croatiae centralis ad Bassaniae fines
*''Delmatia'' (hodie: Dalmacija) vel Croatia maritima australis ad Hadriaticum medium
*''Histria'' (hodie: Istra), paeninsula Croatiae occidentalis
*''Interamnia'' (hodie: Slavonija) vel Croatia orientalis planaria in Pannonia australi
*''Iapudia'' (hodie: Lika), pars montana altior Croatiae mediae 
*''Liburnia'' (hodie: Kvarner) in Croatia austro-occidentali ad Hadriaticum boreale
*''Quercia'' (hodie: Žumberak), pars collina Croatiae mediae, Sloveniae ad fines
*''Valeria'' (hodie: Baranja), Croatiae boreo-orientalis pars extrema Pannonica

==Urbes et oppida majora==
*''Albona'' (hodie Labin in Histria)
*''Andautonia'' classica ''(Agram'' medievalis, hodie ''Zagreb''): caput Croatiae
*''Aquaviva'' (hodie: Varaždin in Croatia boreali)
*''Arupium'' (hodie: Otočac)
*''Berulia'' (hodie: Brela in Dalmatia)
*''Bigeste'' (hodie: Vrgorac in Dalmatia)
*''Bivium'' (hodie: Ogulin)
*''Cibalae'' (hodie: Vinkovci in Interamnia)
*''Cornacum'' (hodie: Vukovar in Interamnia)
*''Cuccium'' (hodie: Ilok), Croatiae urbs extrema orientalis
*''Curcum'' (hodie: Korenica)
*''Epidaurus'' (hodie: Cavtat in Dalmatia), Croatiae urbs extrema australis 
*''Halicanum'' (hodie: Čakovec), Croatiae urbs extrema borealis 
*''Iadera'' (hodie: Zadar in Dalmatia)
*''Incerum'' (hodie: Požega in Interamnia)
*''Lentula'' (hodie: Bjelovar)
*''Lopsica'' (hodie: Jurjevo in Liburnia)
*''Marsonia'' (hodie: Brod in Interamnia)
*''Muccurum'' (hodie: Makarska in Interamnia)
*''Mursa'' (hodie: ''Osijek'', Interamniae urbs maxima)
*''Narona'' (hodie: Metković in Dalmatia)
*''Neapolis'' (hodie: Novigrad in Histria)
*''Novae'' (hodie: Imotski in Dalmatia)
*''Parentium'' (hodie: Poreč in Histria), Croatiae urbs extrema occidentalis
*''Promona'' (hodie: Drniš in Dalmatia)
*''Rhagusium'' (hodie: Dubrovnik in Dalmatia)
*''Romula'' classica (hodie: Samobor)
*''Scardona'' (hodie: Skradin in Dalmatia)
*''Segestica'' (hodie: Sisak)
*''Senia'' (hodie: Senj in Liburnia)
*''Servitium'' (hodie: Gradiška in Interamnia)
*''Soetovio'' (hodie: Sinj in Dalmatia)
*''Spalatum'' (hodie: ''Split'', Dalmatiae urbs maxima)
*''Tarsatica'' (hodie: ''Rijeka'', Liburniae urbs maxima)
*''Tininum'' (hodie: Knin in Dalmatia)
*''Tragurium'' (hodie: Trogir in Dalmatia)
*''Vegium'' (hodie: Karlobag in Liburnia)

==Flumina antiqua cognita==
*''Aquilis'' (hodie: Mirna in Histria)
*''Arius'' (hodie: Ombla in Dalmatia)
*''Bacuntius'' (hodie: Bosut in Interamnia)
*''Bathinus'' (hodie: Bednja)
*''Bolia'' (hodie: Korana))
*''Colapis'' (hodie: ''Kupa'', Sloveniae ad fines)
*''Danubius'' (hodie: Dunav, Serbiae ad fines)
*''Dravus'' (hodie: ''Drava'', Hungariae ad fines)
*''Flumen S.Viti'' (hodie: Rječina in Liburnia)
*''Formia'' (hodie: Dragonja in Histriae, Sloveniae ad fines)
*''Gudesca'' (hodie: Gacka)
*''Murus'' (hodie: ''Mura'', Sloveniae ad fines)
*''Naro'' (hodie: ''Neretva'' in Dalmatia)
*''Odagra'' (hodie: Odra ad Sisciam)
*''Oenaeus'' (hodie: Una, Bassaniae ad fines)
*''Polanus'' (hodie: Mrežnica)
*''Salancus'' (hodie: Jadro ad Salonam)
*''Savus'' (hodie: ''Sava'', Croatiae flumen longissimus)
*''Tedanius'' (hodie: Zrmanja in Dalmatia)
*''Titius'' (hodie: Krka in Dalmatia)
*''Tillurus'' (hodie: Cetina in Dalmatia)
*''Ulca'' (hodie: Vuka in Interamnia)

==Insulae maiores incolonatae==
*''Aloepus'' (hodie: Olib)
*''Apsirtis'' (hodie: Lošinj)
*''Arba'' (hodie: Rab)
*''Arta'' (Hodie: St. Grgur)
*''Bavo'' (hodie: Čiovo)
*''Brattia'' (hodie: Brač)
*''Bucium'' (hodie: Bišovo)
*''Calypso'' (hodie: Koločep)
*''Celadussae'' (hodie: Kornati)
*''Cerosa'' (hodie: Šipan)
*''Choasa'' (hodie: Sušac)
*''Colentum'' (hodie: Murter)
*''Corcyra Nigra'' (hodie: Korčula)
*''Corsia'' (hodie: Plavnik)
*''Crexa'' (hodie: Cres)
*''Curycta'' (hodie: Krk)
*''Eucomium'' (hodie: Susak)
*''Estiunisium'' (hodie: Sestrunj)
*''Issa'' (hodie: Vis)
*''Ladeste'' (hodie: Lastovo)
*''Lumbricata'' (hodie: Vrgada)
*''Melitussa'' (hodie: Mljet)
*''Olynta'' (hodie: Šolta)
*''Pamodus'' (hodie: Pag)
*''Pharus'' (hodie: Hvar)
*''Pirosima'' (hodie: Premuda)
*''Portunata'' (hodie: Dugi)
*''Proteras'' (hodie: Prvić)
*''Pullariae'' (hodie: Brijuni)
*''Silva'' (hodie: Silba)
*''Sissa'' (hodie: Ugljan) 
*''Tauris'' (hodie: Šipan)
*''Vera'' (hodie: Vir)

==Montes maiores supra 1000m==
Abbreviatio: M. = Mons
* ''Alpes Illyricae'' (Dinaric Alps vel ''Dinarides'' in geologia), Croatiae montes maiores
* M. ''Adrion'' (hodie Biokovo), 1762 m
* M. ''Albius'' (hodie Plješivica), 1648 m
* M. ''Baebius'' (hodie Velebit), 1758 m
* M. ''Cadmeus'' (Sniježnica Konavoska), 1324: Croatiae mons extremus australis 
* M. ''Caldera'' (hodie Učka), 1306 m 
* M. ''Carusadius'' (hodie Čićarija), 1241 m: Croatiae mons extremus occidentalis
* M. ''Dindarus'' (hodie Dinara), 1813 m: Croatiae culmen altissimus
* M. ''Ferreus'' (hodie Kapela), 1533 m
* M. ''Iasus'' (hodie Ivanščica), 1061 m: Croatiae mons extremus borealis
* M. ''Lacinius'' (hodie Bitoraj), 1423 m
* M. ''Massarum'' (hodie Mosor), 1340 m
* M. ''Nestius'' (hodie Dovanj), 1155 m 
* M. ''Pyrrhus'' (hodie Medvednica), 1035 m
* M. ''Quercius'' (hodie Gorjanci), 1181 m
* M. ''Soetovius'' (hodie Svilaja), 1508 m
* M. ''Venas'' (hodie: Risnjak), 1528 m

=='''''Onomata Hellenica antiquissima''' /'' Earliest Greek names==
===''Oreine Hellenois cognitae /'' Mounts known to Greeks===

* ''Adrion'' oros: hodie Mt Biokovo (M. Adrius)
* ''Hytmethos'' oros: h. Mt Bitoraj (M. Lacinius)
* ''Kadmeos'' oros: h. Mt Sniježnica (M. Cadmeus)
* ''Koulikos'' oros: h. Mt Velebit (M. Baebius)
* ''Ochra'' oreine: h. Mt Čićarija (M. Carusadius)
* ''Oeneos'' oros: h. Mt Risnjak (M. Venas)
* ''Tityreios'' oros: h. Mt Svilaja (M. Soetovius)

===''Potamoi Hellenois cogniti /'' Rivers known to Greeks===
* ''Arbates'' potamos: h. Krka (Titius)
* ''Baloie:'' ? forsan hodie Korana (Bolia)
* ''Hippos'' potamos: h. Cetina (Tillurus)
* ''Istros'' potamos: h. Dunav (Danubius)
* ''Katarbates:'' hodie Zrmanja (Tedanius)
* ''Orontios'' potamos: h. Neretva (Naro)

===''Nesoi Hellenois cogniti /'' Islands known to Greeks===
* ''Absoros'' nesos: h. Lošinj (Apsirtis)
* ''Absirtides'' nesoi: insulae Liburnicae occidentales (h. Cres, Lošinj etc.)
* ''Aloipos'' nesos: h. Olib (Aloepus)
* ''Boas'' nesos: h. Čiovo (Bavo)
* ''Brygeides'' nesoi: h. Brijuni (Pullariae)
* ''Elaphitides'' nesoi: insulae Dalmatica orientales circa Rhagusium (hodie Dubrovnik)
* ''Elekrides'' nesoi: insulae Liburnicae boreales (hodie Krk, Rab etc.)
* ''Hylaios'' nesos: h. Silba (Silva)
* ''Katatrebenos'' nesos: h. Pašman (Pastimana)
* ''Korkyra'' Melaina: h. Korčula (Corcyra Niga)
* ''Lastobonides'' nesoi: insulae Dalmaticae australes (hodie circa Lastovo)
* ''Mentorides'' nesoi: insulae Liburnicae australes (hodie Silba, Olib, Molat etc.)
* ''Pyteios'' nesos: h. Hvar (Pharus)
* ''Skardounos'' nesos: h. Rab (Arba)
* ''Tilagos'' nesos: h. Dugi (Portunata)

==Vide etiam / See also==

* [[Latin language]]
* [[Roman Empire]]
* [[Vulgar Latin]]
* [[Latin names of European cities]]
* [[Latin names of European rivers]]
* [[Collegium Classicum Zagrabiae]]

==Referentia==
This Latin article was partly loaded, then corrected and much enlarged by GNU-license, from ''Vicipaedia Latina:'' http://la.wikipedia.org/wiki/Croatia